جمعه بیست و سوم مهر 1389

رابطه خودپنداره با پیشرفت تحصیلي

عمدتاً ازخودپنداره فرد تأثیرمی پذیرند.دانش آموزانی که دارای خودپنداره مثبتی هستندوتواناییها ونقاط ضعف خودرابه خوبی می شناسند،اهدافشان رابه درستی انتخاب می کنند،بی جهت خودرابادیگران مقایسه نمی کنندوهیچ چیزآنهاراازرسیدن به اهدافشان بازنمی دارد.دانش آموزانی که خودپنداره منفی دارند، برعکس،به علت اینکه تواناییهای خودراچنان که هست قبول ندارند،راحت ترهمرنگ جماعت می شوند و زودتحت تأثیردیگران قرار می گیرند. تعریف خودپنداره: خودپنداره،ارزشیابی کلی فردازشخصیت خویش است.این ارزشیابی ناشی ازارزشیابی ذهنی ای است که معمولاًازویژگیهای رفتاری خودبه عمل می آوریم.درنتیجه خودپنداره ممکن است مثبت یامنفی باشد.خود پنداره بعنوان یکی ازپیامدهای مطلوب دراغلب موقعیت های روانشناختی وپرورشی دارای ارزش است وغالباًبعنوان متغیری واسطه گر، شناخته می شودکه میتوانداکتساب نتایج مطلوب دیگری مثل پیشرفت وپشتکاردرمدرسه راتسهیل کند.به همین دلیل یکی ازمتغیرهای اساسی بسیاری از تحقیقات گذشته بوده است،که بیشتربه ارتباط آن با سازه ها ومفاهیمی مثل پیشرفت تحصیلی توجه شده است.هرفردبراساس ارتباط وفاصله ای که بین خودواقعی وخودآرمانی اش وجودداردبرای خویش حرمت و عزت قائل است.ویلیام جیمزمعتقدبود سطح خواسته ها، نقش اساسی درتعیین اینکه ماخودرامطلوب تلقی می کنیم یا نه، بازی می کند. .برای بسیاری ازنظریه پردازان شخصیت، نظیرکارل راجرز،خودپنداره جنبه ی بسیارمهم شخصیت کلی فرداست.افرادی باخودپنداره ی مثبت،بیشترازدیگران به خودشان توجه می کنند.تجارب مثبت،عزت نفس وارزشیابی مثبت ازخودرادردانش آموزان افزایش می دهدوتجارب منفی آن راکمترمی نماید.افرادی که نسبت به خوداحساس مثبتی دارند،بطورغیرمنتظره ای قادرنددربرابرحوادث منفی ایستادگی کنندودرعین حال،دیدمثبت نسبت به خودرانیزحفظ می کنند.دانش آموزانی که عزت نفس کمی دارند،نسبت به شکست وبازخوردهای منفی،بطورنامناسب وبدی واکنش نشان می دهند.این فرآیند پیشرونده، بسیاری ازمشکلات مبتنی برکاهش انگیزه ی فعالیت دردانش آموزان راایجادمی کند وباید بطورجدی باآن مقابله کرد.وابستگی نوجوانان به دیگران(چه درخانه وچه درمدرسه)وهمچنین موفقیت مداری جوامع وخانواده ها که برمبنای آن برای توفیق وبرتری ارزش قائل می شوند وبچه هارابا یکدیگرمقایسه میکنندومزیت هارامی شمارند،درتشکیل نحوه ی نگرش فردنسبت به خوددرایجادشکست ویاموفقیت کودکان ونوجوانان تأثیردارد.به نظرمیرسددانش آموزانی که درفرآیندیادگیری خودتنظیم ترند، بیش ازدیگران ارزشهای خودراشناخته وتواناییهایشان راباوردارند.آنها کمترخودرابادیگران مقایسه کرده  بلکه باارجاع به توانمندیهاومعیارهای  خودبه داوریدرموردیادگیری هایشان می پردازند،به عبارتی استانداردهای عملکردی درونی دارند.لذاخودکم بینی ایشان کمتربوده وبه خودپنداره مثبت تری دست  می یابند.

 

ریشه های خودپنداره: برخی ازعوامل موثردرتشکیل خودپنداره عبارتنداز:  * رشدفیزیکی وتحول:کودکان ازسن دوسالگی به بعد،ازخوداستنباطی بدست می آورندکه معمولاًودرابتدا برپایه ساختمان بدنشان است.تاسن 7سالگی برتری خصوصیات جسمی درقضاوتهای عینی وقابل مشاهده ازخود،کاملاًمشهوداست.دراواسط دوران کودکی توصیف ازخود به تدریج انتزاعی ترمی شودوازصورت جسمی به صورت روانشناختی در می آید. * میزان رشدوبلوغ:حوزه ی دیگری که می تواندبرخودپنداره تأثیربگذارد،میزان رشداست.(مثل بلوغ زودرس درمقابل بلوغ دیررس).ظهوربلوغ وتغییرات زیستی کاربردهای اجتماعی وروانشناختی مهمی برای نوجوانان دارد.حیطه روابط نوجوان بسیاروسیع ترشده وعوامل هم ازنظروی متحول می شوند.لذا خودپنداره بیشترتحت تأثیرعوامل درونی چون افکارواحساسات ویاتوانایی پذیرفته شدن درگروه همسالان  ومیزان استقلال نوجوان،قرارخواهد گرفت. * تعامل اجتماعی:خودپنداره کل تجارب مربوط به خودرامنعکس می کندومفهوم خودپنداره تحت تأثیر اطلاعاتی که توسط دیگران ودرنتیجه تعامل اجتماعی بدست آمده است،ظهور می کند. * تجارب مدرسه:گاهی معلمان ازطریق پایه گذاری یک محیط یادگیری مثبت وارتباط موثردرکلاس تأثیر قابل توجهی برخودپنداره بچه ها می گذارند.خودپنداره دانش آموزازتوانایی خود،تاحدزیادی ازنحوه عملکردوی درتکالیف درسی رشد می یابدومعلم می تواند باکمک به آنهادرانتخاب موضوعات یادگیری مطابق باتوانایی شان،خودپنداره ایشان رارشددهد.عامل مهم دیگردرتجارب مدرسه که تأثیرقوی برعزت نفس دارد،نظم وترتیب مدرسه است.درمجموع خودپنداره واقعاً نتیجه یک فرآیند مداوم اجتماعی است. خودپنداره وپیشرفت تحصیلی:اغلب به نظرمی رسدکه خوب بودن درمدرسه،احتمالاًخودپنداره مثبت  دانش آموزان راپیشرفت می دهدوآنهایی که خودپنداره ی مثبتی رارشدداده اند درباره ی خود و توانایی هایشان احساس بهتری دارندودرنتیجه درتکالیف مدرسه بهترعمل میکنند.البته درمورداینکه پیشرفت تحصیلی اول می آید یاخودپنداره مثبت واینکه کدامیک ایجادکننده ی دیگری هستند،مدارک متناقضی وجوددارد.ازنظرمنطقی ارتباط پیشرفت تحصیلی وخودپنداره می تواندبه چندصورت مورد بحث قرارگیرد: 1- پیشرفت تحصیلی علت خودپنداره است.براین اساس میتوان پیش بینی کردکه پیشرفت تحصیلی ازطریق ارزشیابی های افراد معتبر مثل معلم، والدین یادوستان برخودپنداره تأثیرمی گذارد. 2- خودپنداره علت پیشرفت تحصیلی است.براین اساس،دانش آموزانی باخودپنداره ی تحصیلی پایین، ازموقعیت هایی که می تواندخودپنداره ی آنان راتغییردهد،اجتناب می کنندوکوشش کمتری برای خوب بودن درمدرسه انجام می دهند.همچنین باتوجه به نظریه ارزش- خود،دانش آموزانی که انتظارات کمتری برای موفقیت دارند،ممکن است بیشتربه استفاده ازراهبردهای اجتناب ازشکست فکرکنندودرعوض تلاش برای موفقیت، سعی کنند که فقط شکست نخورند.3- خودپنداره وپیشرفت تحصیلی به شیوه ای متقابل برهم اثرمی گذارند. مارش مدل تعادل جویی پویاراپیشنهادکردکه درآن پیشرفت تحصیلی،خودپنداره واسنادهای خود،دریک شبکه روابط متقابل عمل می کند.بطوریکه تغییردریکی،دردیگران هم اصلاحاتی راتولیدخواهدکردتادوباره تعادل برقرارشود.

 

4- متغیر سومی می تواندهم علت پیشرفت تحصیلی وهم علت خودپنداره باشد.ممکن است متغیردیگری مثل توانایی،علت خودپنداره وپیشرفت تحصیلی باشد.علیرغم نظرات متفاوت دراین زمینه،فرض سوم منطقی تربه نظرمی رسد.به هرحال خودپنداره دانش آموزان،مسئله مهمی است که به ماکمک می کند میزان وچگونگی فعالیت دانش آموزان رادرتکالیف مدرسه پیش بینی کنیم. بسیاری ازدانش آموزان  دریک دایره ی معیوب گرفتارمی شوند.آنها معتقدند که نمی توانند دریک فعالیت درسی معین خوب عمل کنند و لذاازانجام آن اجتناب می کنند.به علت همین اجتناب ونداشتن تمرین کافی،وقتی ازآنهاپرسش می شود، درپاسخگویی شکست می خورندوخوب عمل نمی کنند. نتیجه:اکثرشیوه هایی که انسان دررفتارهای خودازآن استفاده می کند،آنهایی است که بامفهوم خویشتن همسان شده است. بدین لحاظ دانش آموزان باعزت نفس پایین، هیجانات منفی بیشتری همچون افسردگی ویاکاهش عملکردمطلوب آموزشگاهی راازخودنشان می دهند.درعوض دانش آموزانی که عزت نفس بالایی دارند،اغلب عملکردآموزشگاهی بهتری دارند.دانش آموزانی که عزت نفس پایین دارند،به خود ارزیابی هایشان کمترمطمئن هستندوبیشتربه وسیله ارزشیابی های اجتماعی تحت تأثیرقرارمی گیرند. درعوض دانش آموزانی که دارای عزت نفس بالاوخودپنداره ی مثبت هستند، پیشرفت تحصیلی ومهارتهای اجتماعی بهتری ازخودنشان می دهند.

 

منابع: 1- سیف ، علی اکبر- روانشناسی پرورشی- انتشارات آگاه 1376 2- ماکسول ، ماتز روانشناسی خودپنداری- ترجمه احمد تقی پور

نوشته شده توسط مرادی در 0:23 |  لینک ثابت   •